Pozarządowe Centrum Dostępu do Informacji Publicznej

Zobacz także:

Drzwi szeroko (?)
Sprawa o liczbę podsłuchów stosowanych przez ABW wraca do pierwszej instancji
Rzecznik Praw Obywatelskich o informacji publicznej w szkole

Podmiotami zobowiązanymi do udostępniania informacji publicznej są: organy władzy publicznej, osoby pełniące funkcje publiczne, organy samorządu gospodarczego i zawodowego, a także inne jednostki organizacyjne, w zakresie jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym i majątkiem Skarbu Państwa (art. 61 ust. 1 Konstytucji).

W ustawie o dostępie do informacji publicznej w art. 4 ust. 1 i 2 ustawodawca wymienił dodatkowo podmioty zobowiązane do udzielania informacji publicznej.

Art. 4. 1. Obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności:

1) organy władzy publicznej,

2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych,

3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa,

4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego,

5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

2. Obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są organizacje związkowe i pracodawców reprezentatywne, w rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz.U. Nr 100, poz. 1080, z późn. zm.), oraz partie polityczne.

Przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej. Użyty zwrot "w szczególności"  wskazuje, iż poza wymienionym katalogiem podmiotów zobowiązanych istnieją inne podmioty wykonujące zadania publicznej również zobowiązane do udostępniania informacji publicznych będących w ich posiadaniu.

Jednakże zwrócić uwagę należy na podmioty wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 5, w którym m. in. wskazane zostały podmioty zobowiązane wykonujące zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym. Rozwiązanie to powoduje obowiązek udostępniania informacji publicznej w przypadku wystąpienia jednej z wymienionych przesłanek, w tym również dla organizacji pozarządowych.

Poniżej znajduje się Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt II SAB 91-92/03).

"

Data orzeczenia: 12 września 2003 r.

orzeczenie prawomocne

Sąd NSA w Warszawie (przed reformą)

Sędziowie:

Jaśkowska Małgorzata /przewodniczący sprawozdawca/

Rajewska Jolanta

Pocztarek Małgorzata

Tezy

Stowarzyszenia, które realizują cele i zadania o charakterze publicznym, mają obowiązek udzielania informacji publicznych.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępnie do informacji publicznej /Dz.U. nr 112 poz. 1198 ze zm./, podmiotami zobowiązanymi do udzielania informacji publicznej są m.in. jednostki organizacyjne wykonujące zadania publiczne lub dysponujące majątkiem publicznym.

Jeżeli więc ze statutu stowarzyszenia wynika, iż realizuje ono takie cele i zadania, to ma obowiązek udzielania informacji o swojej działalności.

Natomiast od osoby, która się o taką informację zwraca, nie można żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego.
Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ryszarda Marka A. na bezczynność Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości w W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznych zobowiązuje Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości w W. do rozpatrzenia wniosków Ryszarda Marka A. z dnia 5 czerwca 2002 r. i 11 września 2002 r. w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem.
Uzasadnienie

Stan sprawy przedstawiał się następująco. W dniu 5 czerwca 2002 r. Ryszard Marek A. zwrócił się do Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości o udostępnienie mu kopii statutu Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości. W dniu 11 września 2002 r. wystąpił zaś o przekazanie mu kopii protokołów z ostatnich dwóch walnych zgromadzeń członków zrzeszenia wraz ze sprawozdaniami finansowymi.

W aktach sprawy nadesłanych przez zrzeszenie brak jest tych wniosków. Znajduje się w nich natomiast pismo z dnia 10 lipca 2002 r. zapraszające skarżącego na posiedzenie zarządu w dniu 22 lipca 2002 r. z zapisem "w załączeniu statut". Jest awizo podwójne o zwrocie przesyłki wskutek braku podjęcia, brak natomiast informacji, czy umieszczono o tym wiadomość na drzwiach lub w skrzynce adresata. Znajduje się także w aktach notatka z dnia 12 września 2002 r. o wykluczeniu Ryszarda A. z rejestru członków w związku z udziałem w rozbijackiej grupie, która doprowadziła do awantur na zebraniu członków 8 września 2002 r.

W dniu 3 kwietnia 2003 r. Ryszard Marek A. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości w zakresie żądanych przez niego informacji publicznych.

W odpowiedzi na skargę zrzeszenie wniosło o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Wskazało, że po pierwsze przedmiotem skargi może być bezczynność, która mieści się w zakresie określonym w art. 16 pkt 1-4 ustawy o NSA. Żądany przedmiot nie mieści się zaś w tym zakresie. Po drugie do stowarzyszenia nie wpłynęło wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Na pytanie Sądu zrzeszenie wskazało, że nie korzysta z dotacji publicznych ani nie dysponuje majątkiem publicznym.

Skarżący podniósł z kolei, że zgodnie ze statutem brak jest możliwości zaskarżenia decyzji Zarządu ZWN. Dlatego jedyną instancją odwoławczą jest NSA. Podniósł też, że lokal zrzeszenia na Al. Sz. 16 został przydzielony na specjalnych warunkach i płacony czynsz nie jest wolnorynkowy. Temu twierdzeniu zaprzeczyło zrzeszenie wskazując, że lokal wynajmowany jest na warunkach ogólnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:

Skarga jest zasadna. Ryszard Marek A. zwrócił się bowiem do stowarzyszenia z wnioskiem o udzielenie mu określonych informacji. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej /Dz.U. nr 112 poz. 1198/ prawo to przysługuje każdemu, a według ust. 2 od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. W przypadku, gdyby więc żądanie skarżącego mieściło się w zakresie ustawy o dostępie do informacji, nie musiał on podawać nawet podstawy swego żądania.

W ramach skargi na bezczynność skarżący nie musiał również wyczerpywać środków z art. 34 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Środkiem takim jest bowiem zażalenie, które pełni nieco inne funkcje niż inne środki prawne. Stąd m.in. w wyroku z dnia 29 sierpnia 2000 r. I SAB 52/00 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma potrzeby w przypadku skarg na bezczynność organów szczebla centralnego poprzedzać je wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Taki organ jest bowiem ostatnim w toku instancji administracyjnej i w związku z tym nie przysługują od niego środki zaskarżenia. Należy podkreślić, że zgodnie z przedstawionym statutem, stowarzyszenie nie posiada organu wyższego stopnia, powyższe uwagi można więc odnieść także do rozpatrywanej sprawy.

Zasadniczym pytaniem w sprawie było więc rozstrzygnięcie, czy stowarzyszenie objęte jest zakresem ustawy o dostępie do informacji publicznej, a więc czy zobowiązane jest udzielać informacji na podstawie przedmiotowej ustawy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podmiotami zobowiązanymi są podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym. Kwestią sporną między stronami jest fakt, czy stowarzyszenie korzysta z pomocy publicznej m.in. poprzez preferencyjne udostępnienie lokalu siedziby. W świetle statutu nie budzi jednak wątpliwości, że stowarzyszenie realizuje cele i zadania o charakterze publicznym. Ze statutu wynika bowiem m.in., że dba ono o ochronę środowiska naturalnego, czy współdziała z organami władzy i administracji na terenie swego działania.

Zdaniem Sądu, realizowane zadania wskazują, iż stowarzyszenie mieści się w zakresie art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy. Jak podkreśla T. R. Aleksandrowicz, Komentarz do ustawy o dostępie do informacji publicznej, W-wa 2002 r., str. 91 sformułowanie tego punktu oznacza, iż "każdy podmiot - również np. organizacja pozarządowa - jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, jeżeli wykonuje zadania publiczne i ma takie informacje".

Jednocześnie należy podkreślić, że żądane dane, jak chociażby statut czy uchwały finansowe mieszczą się w pojęciu informacji publicznej o której mowa w art. 6 ustawy. Poprzez nadzór nad stowarzyszeniami realizowany, np. w odniesieniu do statutu przez organy państwowe, czy w odniesieniu do jego gospodarki finansowej, odnoszą one nie tylko do działalności stowarzyszenia ale i organów państwowych.

Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej udostępnienie informacji na wniosek następuje nie później niż w terminie 14 dni od dnia zgłoszenia wniosku, chyba, że zajdą szczególne sytuacje wymienione w art. 13 ust. 2, art. 15 ust. 2 czy art. 14 ust. 2. W sprawie nie wystąpiła jednak żadna z tych sytuacji, wnioski zostały złożone w dniu 5 czerwca i 11 września 2002 r. i do dnia rozprawy nie zostały one załatwione bądź poprzez udzielenie informacji bądź decyzję o odmowie jej udostępnienia.

Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 26 i art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 4 ust. 1 pkt 5 i art. 13 ust. 1 powoływanej ustawy o dostępie do informacji publicznej.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA."

Organizacje pozarządowe podejmując działania powinny pamiętać, iż w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek (wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym) mają obowiązek udostępniania informacji publicznych będących w ich posiadaniu.